САМОСПОЗНАВАЊЕТО КАКО ИЗВОР НА СОВРШЕНСТВОТО

Овој текст претставува избор од делото „Спознај се себе си“ од Џон Мејсон (1706–1763), кое го отвора прашањето за самоспознанието како темел на човековото постоење.
Џон Мејсон, „Спознај се себе си: расправа за самоспознанието“ (Self-Knowledge: A Treatise, 1745)

Избор и превод: Кирил Барбареев

„Една од големите предности на самоспознанието е тоа што му дава на човекот континуирано и длабоко чувство на внатрешна целосност.“

Човек обдарен со ова извонредно знаење е смирен и сталожен:

1. Во соочување со навреди и клевети.

Зашто тој размислува вака: „Сигурен сум дека се познавам себеси подобро од секој што се преправа дека ме познава. Клеветникот овојпат ја промашил целта и ја испратил стрелата залудно. Она што ме утешува е сознанието дека мојата совест ме ослободува од неговото разгорено мислење. Сепак, постојат и полоши слабости за кои би можел со право да ме обвини – слабости што му се скриени, но мене ми се добро познати. Затоа морам да се потрудам да ги исправам, зашто ако ги открие, ќе ме погоди токму таму каде што сум најранлив.“

Во ова има многу вистина, како и во познатото стоичко учење дека „не нè повредуваат нештата, туку нашите мисли за нив“. Самоспознанието го учи човекот да управува со своите мисли – да ги оттурне вознемирувачките и непотребни, а да ги задржи оние што носат мир и корист. Така се одржува внатрешната рамнотежа. Дури и мал напор во оваа насока може да отстрани голема тежина.

2. Во моменти на ненадејни ситуации и разбранети страсти

Самоспознанието служи како силна внатрешна алатка: го ограничува налетот на страстите, ја враќа контролата во рацете на разумот и ја смирува бурата пред да предизвика „бродолом“ на совеста. Го учи човекот навреме да се запре – пред да се изгуби во расправии и непромислени реакции.

Многу е побезбедно да се држи лав врзан отколку да се соочиш со него кога е разбеснет. Затоа мудриот човек, грижејќи се за својот мир, учи да управува и со сопствените страсти, но и со односите со другите. Бидејќи самоспознанието ги разоткрива слабостите и недостатоците, тоа станува нивен чувар и противтежа на ексцесите на карактерот.

3. Во моменти на лоши вести и болни случувања

Самоспознанието го одржува умот собран и смирен и тогаш кога животот носи ненадејни удари. „Зар не сум Божјо создание? Зар мојот живот и сè што имам не се во рамките на неговата волја? Оној што ми ги дарувал сите благослови, има право и да ги повлече.“

Човекот учи да гледа на загубите не како на одземање, туку како на враќање на она што никогаш целосно не му припаѓало. Иако болката е реална, свеста дека сè е дел од повисок поредок носи утеха и стабилност.

Оној што се познава себеси живее во согласност со она што му е дадено, знаејќи дека не е сопственик, туку управител на даровите што ги има.

4. Во различни животни околности – и тешки и поволни

И добрите и лошите настани носат свои искушенија. За некого најголем предизвик е просперитетот, за друг – неволјата. Самоспознанието му помага на човекот да разбере каде е неговата слабост и да се подготви за неа.

Често велиме: „Никој не знае колку може да издржи додека не биде искушан.“ Многумина откриваат дека се посилни отколку што мислеле. Всушност, стравот од идното зло често нè мачи повеќе отколку самото зло кога ќе дојде – а тоа е резултат на непознавање на себеси.

Човекот што ги познава своите сили и слабости не паѓа лесно во претчувства и стравови. Кога ќе се појават, тој ги сфаќа како предупредување, се собира и се подготвува – а исходот го препушта на текот на настаните.

Оваа внатрешна смиреност е еден од најголемите дарови на самоспознанието.